Stress

Όλοι έχουμε βιώσει stress σε κάποια περίοδο στη ζωή μας και όλοι μας γνωρίζουμε σε γενικές γραμμές ποιός είναι ο παράγοντας που μας προκαλεί αυτή την αντίδραση.

Τι περιλαμβάνει όμως αυτή η αντίδραση και ποια είναι τα χαρακτηριστικά εκείνα που μπορεί να μας οδηγήσουν να σκεφτούμε ότι κάτι πλέον δεν πηγαίνει καλά ή οτι μια κατάσταση δεν είναι πλέον βιώσιμη για εμάς?

Ξεκινώντας από τα βασικά, μια  αντίδραση ως απάντηση σε μια στρεσογόνο κατάσταση περιλαμβάνει βιολογικά – σωματικά, συμπεριφορικά, γνωστικά και συναισθηματικά στοιχεία ενώ η αντίδραση που έχουμε στο στρες ποικίλει ανάλογα με την προσωπικότητα, το παρελθόν – τον τρόπο που μάθαμε να διαχειριζόμαστε στρεσογόνες καταστάσεις κ.α.  (Lehrer, Woolfolk, & Sime, 2007).

Ενας πραγματικός ή κατά δύναμη (μελλοντικός) στρεσογόνος παράγοντας ή ερέθισμα είναι αυτός ο όποιος θέτει σε λειτουργία όλη τη διαδικασία με διάφορες θεωρίες να έχουν αναπτυχθεί ανα τα χρόνια για την περαιτέρω διερεύνηση αυτής της διαδικασίας (Hargrove, Quick, Nelson, & Quick, 2011).

Εάν θέλουμε να θέσουμε έναν ορισμό για το στρες αυτός θα ενσωμάτωνε την θεωρία του Cannon (1932) για μια απόκριση σε ένα παράγοντα ως πάλη η φυγή  (Fight or Flight) και της αναντιστοιχίας του Folkman και Lazarus (1984) μεταξύ της αντιλαμβανόμενης πρόκλησης και της αντιληπτικής ικανότητας αντιμετώπισης.

Σύμφωνα με το αμερικανικό ινστιτούτο για τη διερεύνηση του στρες (AIS, 2016), το στρες είναι η αίσθηση δυσφορίας του ελάχιστου ή και καθόλου έλεγχου στη ζωή κάποιου σε σχέση με τη φυσιολογία, την ψυχική κατάσταση και την ατομικότητα του.

Παρόλα αυτά, ένα βασικό χαρακτηριστικό του stress  που πρέπει να έχουμε στο νου για να μπορέσουμε να διακρίνουμε εάν η βιωσιμότητα μιας κατάστασης δεν είναι πλέον υπέρ μας, είναι ο χρόνος και συγκεκριμένα, η χρονική διάρκεια που βιώνονται αυτού του είδους τα συναισθήματα.

Το οξύ άγχος είναι συνήθως βραχυπρόθεσμο και συνήθως έρχεται ως μια απάντηση στο άμεσο περιβάλλον (χωρίς να αποκλείουμε το μελλοντικό ή υποθετικό).  Μερικές φορές αυτό το ανυψωμένο επίπεδο διέγερσης μπορεί να μας δώσει την ενέργεια, την συγκέντρωση  και την επικέντρωση  να αντιμετωπίσουμε την όποια  πρόκληση βρίσκεται μπροστά μας – η  περίφημη καμπύλη των Yerkes και Donson υποδεικνύει ακριβώς αυτό. Το δεξιότερο άκρο να υποδηλώνει την μειωμένη λειτουργικότητα του ατόμου πάνω στο οποιοδήποτε περιβάλλον.

Εικόνα1

Αντίθετα με το χρόνιο στρες, αναπτύσσουμε μια χρόνια φθορά στο σώμα μας, συχνά από πράγματα που δεν αλλάζουν ή δεν θα αλλάξουν και η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε συναισθήματα όπως η έντονη θλίψη ή καταθλιπτική διάθεση. Ειναι σημαντικό να αναφέρουμε οτι οι σωματικοί/φυσιολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται παρατεταμένα υπο το χρόνιο στρες, μπορεί να οδηγήσουν ακόμα και σε δυσλειτουργιά του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA) (Roy and Roy, 2017), ο οποίος είναι υπεύθυνος για την έκκριση της κορτιζόλης.

Παράλληλα το χρόνιο στρες έχει συνδεθεί με σωματική και ψυχολογική επιβάρυνση της υγείας, και με ασθένειες όπως το μεταβολικό σύνδρομο, τη στεφανιαία νόσο και το ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (Van Daele, Hermans, Audenhove, & Van den Bergh, 2012).

Υπό την προοπτική των συμπεριφορών, συνήθως οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν το stress είτε υιοθετώντας συμπεριφορές που είτε είναι προσαρμοστικές και είτε ακατάλληλες (πχ αποφεύγοντας τον παράγοντα ο οποίος προκαλεί στρες σε επίπεδο που προκαλεί πλέον δυσλειτουργικότητα στη ζωή του ατόμου).

Είναι λοιπόν  σημαντικό, να γνωρίζουμε και να αναγνωρίζουμε τη συχνότητα, την αιτία, τη διάρκεια, τον αντίκτυπο και την αντιμετώπιση σε αυτές τις καταστάσεις – δεδομένου ότι κανένας δεν γνωρίζει καλύτερα τι βιώνουμε από ότι εμείς.


Μια βασική εκτίμηση του στρες μπορεί να περιλαμβάνει τις ακόλουθες ερωτήσεις.

  • Πόσο συχνά αισθανθήκατε νευρικοί ή πιεσμένοι τον τελευταίο μήνα?
  • Τι σας έχει προκαλέσει να αισθανθείτε στρες?
  • Πόσο καιρό συμβαίνει αυτό?
  • Πόσο επηρεάζει το στρες τη ζωή σας? Τις σχέσεις ή την απόδοσή  στην εργασία?
  • Τι κάνατε για να αντιμετωπίσετε αυτόν τον στρεσογόνο παράγοντα?

Κάνοντας μια ανασκόπηση της κατάστασης, μπορεί να προκύψει ένα πιο ξεκάθαρο τοπίο και ενδεχομένως να αλλάξουμε έστω και λίγο τις σκέψεις μας για τα εν λόγω ζητήματα.


Αποφεύγουμε να προβαίνουμε σε αυτό-διαγνώσεις αλλά προσπαθούμε πάντα να συζητάμε θέματα που μας προκαλούν stress με το οικείο περιβάλλον ή με ένα ειδικό για μια καλύτερη διαχείριση ειδικά εάν πρόκειται για μια χρόνια κατάσταση.

Βιβλιογραφία

Cannon W. B. (1932). The Wisdom of the Body. NY: W. W. Norton

Folkman, S and Lazarus, R S, (1988). Ways of Coping Questionnaire Research edition. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press

Hargrove, M. B., Quick, J. C., Nelson, D. L., & Quick, J. D. (2011). The theory of preventive stress management: a 33‐year review and evaluation. Stress and Health27(3), 182-193.

Lehrer, P., Woolfolk, R. L., & Sime, W. E. (2007). Principles and practice of stress management. Guilford Press.

Roy, A. & Roy, R.N.(2017) Stress and Major Depression: Neuroendocrine and Biopsychosocial Mechanisms, In Stress. In G. Fink (Ed.), Neuroendocrinology and Neurobiology (pp 173-184). Academic Press, San Diego, ISBN 9780128021750

Van Daele, T., Hermans, D., Van Audenhove, C., & Van den Bergh, O. (2012). Stress reduction through psychoeducation: a meta-analytic review. Health Education & Behavior39(4), 474-485.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s